Nowa ścieżka dla języka śląskiego. Od Sejmu RP po konsultacje w Rudzie Śląskiej

Po wecie prezydenta Karola Nawrockiego wobec ustawy uznającej śląski za język regionalny, pomysłodawcy regulacji szukają alternatywnych rozwiązań. W Sejmie RP zaprezentowano plan wpisania języka śląskiego na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego, co w przyszłości miałoby otworzyć drogę do zgłoszenia go na prestiżową Listę UNESCO. Inicjatywa ta, wzbudzająca w regionie spore emocje i dyskusje, weszła właśnie w fazę szerokich konsultacji społecznych, z których ostatnie odbyły się w Rudzie Śląskiej.

Temat nadania śląskiej mowie statusu języka regionalnego od lat dzieli uczestników życia publicznego. Z jednej strony wnioskodawcy i działacze regionalni powołują się na dane z ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego, w którym posługiwanie się językiem śląskim zadeklarowało blisko pół miliona obywateli. Z drugiej strony decyzja o wecie prezydenckim uzasadniana jest wątpliwościami prawnymi oraz stanowiskiem części językoznawców i środowisk politycznych, wskazujących na tradycyjnie dialektalny charakter mowy śląskiej.

Zablokowanie ścieżki parlamentarnej skłoniło inicjatorów projektu do zmiany dotychczasowej strategii. Zamiast kolejnych prób zmian w ustawie o mniejszościach narodowych i etnicznych, zaproponowano procedurę opartą na Międzynarodowej Konwencji UNESCO z 2003 roku w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Główne założenia tego planu obejmują dwa etapy:

• 1. Aplikacja o wpis na polską Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.

• 2. Kolejne zgłoszenie na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO.

fot. konsultacje w Rudzie śląskiej, mat. prasowe europosła Łukasza Kohuta

Kluczowym wymogiem formalnym przy ubieganiu się o wpis na listę dziedzictwa kulturowego jest bezpośrednie zaangażowanie tzw. depozytariuszy – czyli osób, społeczności i organizacji, które na co dzień posługują się językiem i dbają o jego ciągłość pokoleniową.

Z tego powodu w regionie wystartował cykl spotkań konsultacyjnych. Dedykowany wniosek przygotowuje dr Beata Piecha-van Schagen, a za organizację spotkań odpowiada europoseł Łukasz Kohut. Postać polityka od lat budzi na Śląsku zróżnicowane opinie – jego zwolennicy widzą w nim determinację w walce o śląskie sprawy, natomiast krytycy zarzucają polityczne wykorzystywanie tematu tożsamościowego.

Po pierwszym spotkaniu, które odbyło się w Rybniku, drugie konsultacje zorganizowano w minioną sobotę, 5 września, w Muzeum Miejskim im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele lokalnych samorządów, instytucji kultury, edukatorzy oraz mieszkańcy. Rozmawiano o obecności języka w przestrzeni publicznej, a także zbierano pisemne deklaracje poparcia.

fot. konsultacje w Rudzie śląskiej, mat. prasowe europosła Łukasza Kohuta

Ewentualne wpisanie języka śląskiego na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego nie zmienia co prawda jego statusu prawnego w polskim systemie oświaty tak, jak zrobiłaby to ustawa o języku regionalnym. Daje jednak formalne potwierdzenie jego wartości kulturowej, ułatwia dokumentację, popularyzację oraz otwiera możliwość pozyskiwania środków finansowych na regionalne inicjatywy tradycjonalistyczne.

Harmonogram nadchodzących spotkań konsultacyjnych przedstawia się następująco:

• ♦ 19 września: Krapkowice (Śląsk Opolski),

• ♦ 3 października: Radzionków.

Równolegle ze spotkaniami w terenie trwają prace nad kompletowaniem dokumentacji aplikacyjnej. Dyskusja wokół przyszłości języka śląskiego – bez względu na ostateczny finał procedury przed Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz UNESCO – po raz kolejny pokazuje, jak istotną i żywą kwestią dla mieszkańców regionu pozostaje ich lokalna tożsamość.