Muzeum Historii Katowic kupiło dzieła Witkacego za 8 mln zł!
15 czerwca 2026
Redakcja
Muzeum Historii Katowic dokonało spektakularnego zakupu, który plasuje katowicką placówkę w ścisłej czołówce muzealnej w kraju. Zbiory instytucji powiększyły się o unikalną kolekcję 38 dzieł Stanisława Ignacego Witkiewicza – Witkacego.
Prace te wchodziły w skład największego przedwojennego zbioru artysty, należącego do jego najbliższych przyjaciół: lekarza i malarza Teodora Białynickiego-Biruli oraz jego żony Heleny. Transakcja opiewa na kwotę 8 milionów złotych, a pozyskane fundusze w całości zasilą polską naukę.
Szlachetny cel sprzedaży: 8 milionów złotych na stypendia
Do tej pory zakupiony zbiór znajdował się w rękach krewnych pierwszych właścicieli – profesorostwa Zofii i Iwa Białynickich-Birulów z Warszawy. To znakomici, światowej sławy fizycy, którzy zdecydowali się na sprzedaż kolekcji z myślą o wsparciu młodych talentów. Cała kwota z transakcji – 8 milionów złotych – zostanie przekazana na stworzenie specjalnej fundacji, która będzie fundować stypendia dla młodych naukowców.
– Muzeum Historii Katowic to miejsce, w którym można poznać historię naszego miasta i regionu (…). Teraz mamy kolejny powód do dumy – kolekcja dzieł wybitnego artysty – Witkacego, właśnie się powiększa. To 38 portretów, które powstały przy użyciu pasteli – podkreśla Marcin Krupa, prezydent Katowic.
fot. K. Kalkowski
Pastelowe portrety i bezcenny obraz olejny
Nowo pozyskane dzieła to wybitne portrety powstałe w latach 20. i 30. XX wieku podczas towarzyskich spotkań w zakopiańskim domu Birulów. Dyrektor Muzeum Historii Katowic, Jacek Siebel, wylicza, że kolekcja zawiera wizerunki Teodora i Heleny, ich syna Michała, synowej Marii, kuzynki Leokadii, a także znanych postaci epoki: słynnego przewodnika tatrzańskiego Jędrzeja Marusarza, laryngologa Stanisława Totwena czy historyka sztuki Artura Schroedera. W zbiorze znajduje się również autoportret Witkacego z 1930 roku.
Większość z nich reprezentuje tzw. „typ C” według regulaminu Firmy Portretowej S.I. Witkiewicz – co oznacza, że powstawały one poza komercyjnymi zleceniami, bezpłatnie, dla przyjaciół i z wewnętrznej potrzeby twórczej artysty.
Prawdziwa perełka kolekcji: Najcenniejszym elementem zbioru jest obraz olejny pt. „Śmiejący się chłopiec” z 1920 roku. Dzieło interpretowane jest jako ironiczny autoportret artysty po traumatycznych przeżyciach z okresu I wojny światowej i rewolucji październikowej. Obrazy olejne Witkacego są ekstremalnie rzadkie i cenne, ponieważ to właśnie w nich malarz w pełni realizował swoją awangardową Teorię Czystej Formy.
Witkacy i Katowice – historia zatacza koło
Związki Witkacego z Katowicami są głębokie. Choć w 1928 r. z powodu niedopatrzenia Teodora Białynickiego-Biruli artysta nie został wpisany na listę zbiorowej wystawy w Domu Związkowym, to w latach 30. regularnie odwiedzał miasto i portretował jego mieszkańców. Podczas pobytów w Katowicach w latach 1934 i 1935 mieszkał w dawnej willi Winklerów (tzw. zamku) u Antoniego Krahelskiego, jednego z dyrektorów Wspólnoty Interesów Górniczo-Hutniczych.
Co ciekawe, to właśnie Witkacy dał początek samemu Muzeum Historii Katowic. Gdy placówkę powoływano do życia w 1981 roku, jej kolekcją założycielską stał się zbiór 26 portretów Eugenii Wyszomirskiej (tzw. „asymetrycznej damy” – ulubionej modelki artysty), która po II wojnie światowej zamieszkała w Katowicach i pod koniec życia podarowała te dzieła miastu.
Wystawa Witkacy i inspiracje, Muzeum Historii Katowic 2022 r., fot. Arkadiusz Ławrywianiec
Czwarty zbiór w Polsce
Przed obecnym zakupem, w zbiorach Muzeum Historii Katowic znajdował się już m.in. podarowany przez Urząd Miasta portret Wojciecha Korfantego z 1931 r., wizerunek Antoniego Krahelskiego oraz pochodzący z kolekcji Birulów portret lotnika Janusza de Beauraina (narysowany podczas rekordowej nocy w 1929 roku, kiedy Witkacy stworzył aż 16 portretów w kilka godzin).
Po sfinalizowaniu zakupu kolekcji Birulów (którą katowicka publiczność mogła podziwiać już wcześniej podczas czasowej wystawy w latach 2022-2023), Muzeum Historii Katowic posiada łącznie aż 69 prac Witkacego, a także jego korespondencję i pamiątkowe fotografie. To czwarta największa kolekcja dzieł tego artysty w Polsce – ustępuje jedynie zbiorom w Słupsku, Warszawie i Zakopanem.
Wystawa Witkacy i inspiracje, Muzeum Historii Katowic 2022 r., fot. Arkadiusz Ławrywianiec
źródło: opracowanie własne na podstawie materiałów UM Katowice oraz Muzeum Historii Katowic
Komentarze dla tego wpisu są wyłączone.
