Film z pogrzebu Piłsudskiego odnaleziony po 91 latach. Archiwa Państwowe przejęły zapis
Narodowe Archiwum Cyfrowe opublikowało po raz pierwszy w historii unikatowy film przedstawiający krakowskie uroczystości pogrzebowe Marszałka Józefa Piłsudskiego. Materiał z 1935 roku został odnaleziony na rynku antykwarycznym i dzięki interwencji Archiwów Państwowych nie trafił do prywatnej kolekcji.
Premiera technicznej wersji nagrania odbyła się dzisiaj (12 maja), dokładnie w 91. rocznicę śmierci jednego z ojców polskiej niepodległości.
Archiwa skorzystały z prawa pierwokupu
Film został przejęty przez Narodowe Archiwum Cyfrowe po tym, jak pojawił się w ofercie Krakowskiego Domu Aukcyjnego. Instytucja skorzystała z ustawowego prawa pierwokupu, aby zabezpieczyć materiał dla publicznych zbiorów.
– To jeden z tych momentów, które przypominają nam, dlaczego istnienie archiwów państwowych ma fundamentalne znaczenie dla kultury i historii narodowej. Dzięki zdecydowanym działaniom Narodowego Archiwum Cyfrowego oraz wsparciu Archiwum Narodowego w Krakowie włączyliśmy do zbiorów publicznych kolejny fragment polskiego dziedzictwa – unikatowy, nigdy wcześniej w całości niepublikowany amatorski zapis filmowy krakowskich uroczystości pogrzebowych Marszałka Józefa Piłsudskiego z 18 maja 1935 roku – mówi dr Paweł Pietrzyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych.
Specjaliści z Archiwum Narodowego w Krakowie ocenili stan taśmy jako dobry lub bardzo dobry, co umożliwiło jej bezpieczne przejęcie i rozpoczęcie prac nad cyfrowym zabezpieczeniem materiału.
Dalszy ciąg artykułu pod zdjęciem.
Pogrzeb Piłsudskiego jako narodowe doświadczenie
Śmierć Józefa Piłsudskiego 12 maja 1935 roku była jednym z najbardziej poruszających wydarzeń II Rzeczypospolitej. Pogrzeb Marszałka trwał sześć dni i zgromadził miliony Polaków uczestniczących w ogólnonarodowej żałobie.
Kulminacją uroczystości był pochówek w kryptach Katedry Wawelskiej w Krakowie. Wydarzenia z 18 maja 1935 roku zapisały się w historii jako symboliczne zakończenie epoki Piłsudskiego.
Amatorski film pokazuje uroczystości „z bliska”. Widać władze Rzeszy
Nagranie zostało wykonane przez Tadeusza Rowińskiego, krakowskiego stomatologa i filmowca-amatora, który po wojnie wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Film nakręcono na taśmie 8 mm. Materiał trwa 7 minut i 32 sekundy i nie zawiera dźwięku. Zdjęcia powstały z dwóch miejsc w centrum Krakowa – z okna kamienicy przy ul. Wiślanej oraz z jednej z kamienic przy Rynku Głównym.
Na filmie widać tłumy żałobników, fragmenty konduktu pogrzebowego oraz najważniejsze postacie życia publicznego II RP, w tym prezydenta Ignacego Mościckiego i generała Edwarda Śmigłego-Rydza towarzyszącego Aleksandrze Piłsudskiej. Co ciekawe nagrano też Hermana Göringa, ministra lotnictwa Rzeszy, dowódcę Luftwaffe.
Dalszy ciąg artykułu pod zdjęciem.
W przeciwieństwie do oficjalnych kronik filmowych z epoki, nagranie ma charakter prywatnej rejestracji, co – zdaniem archiwistów – czyni je szczególnie cennym źródłem historycznym.
– Pogrzeb Józefa Piłsudskiego był jednym z ważniejszych wydarzeń w historii II RP. Każde nowe źródło, ma wartość nie do przecenienia. Ten film mógł trafić do prywatnego sejfu. Dzięki archiwom państwowym trafia do wspólnej pamięci. A mówimy o materiale bezcennym – nie dlatego, że jest sensacyjny, ale dlatego, że jest jedyny. To zapis niezwykle autentyczny – widzimy wydarzenia nie przez obiektyw instytucji, ale oczami świadka. Dla badaczy historii to materiał o wyjątkowej sile przekazu – mówi dr Paweł Pietrzyk.
„Każda klatka tej taśmy ma ogromną wartość”
Narodowe Archiwum Cyfrowe podkreśla, że opublikowana wersja ma charakter techniczny i poglądowy. Instytucja rozpoczęła już proces cyfrowej konserwacji filmu.
– Prawo pierwokupu to nie procedura administracyjna, lecz realne narzędzie ratowania dziedzictwa narodowego. W tym przypadku zadziałało dokładnie tak, jak powinno. Publikujemy wersję techniczną, bo chcemy jak najszybciej udostępnić materiał badaczom i pasjonatom historii. Jednocześnie rozpoczynamy proces cyfrowego zabezpieczenia obrazu. Każda klatka tej taśmy ma ogromną wartość dokumentalną. To film, który po ponad 90 latach wchodzi do wspólnego zasobu – mówi Katarzyna Kalisz, kierowniczka Oddziału IV ewidencji i opracowania zasobu archiwalnego NAC.
Po zakończeniu prac konserwatorskich Narodowe Archiwum Cyfrowe planuje opublikowanie pełnej cyfrowej wersji filmu.
Zobacz obecną wersję filmu klikając ⇒ TUTAJ
Źródło: opracowanie własne na podstawie materiałów Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych
