Nieletni nie są bezkarni. Wyjaśniamy, jak działa prawo i kiedy 15-latek odpowie jak dorosły
W powszechnej opinii pokutuje przekonanie, że osoby poniżej 18. roku życia są w Polsce całkowicie bezkarne. To niebezpieczny mit. Choć celem przepisów jest przede wszystkim wychowanie, a nie surowe karanie, system przewiduje konkretne sankcje – od nadzoru kuratora po pobyt w zakładzie poprawczym. Przykładem jest 16-latek z Wodzisławia Śląskiego, który został niedawno przymusowo doprowadzony do ośrodka wychowawczego.
Pościg opiekuńczy w Wodzisławiu: 16-latek trafił do MOW
W ostatnich dniach policjanci z Wodzisławia Śląskiego zatrzymali 16-letniego mieszkańca miasta. Nie była to zwykła interwencja – mundurowi realizowali nakaz Wydziału rodzinnego i Nieletnich w Sądzie Rejonowym. Nastolatek, z powodu czynów karalnych, których dopuścił się w tym i ubiegłym roku, został skierowany do Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Rewalu. Ponieważ nie stawił się tam dobrowolnie, został zatrzymany i przez Policyjną Izbę Dziecka przetransportowany do placówki. To już czwarty taki przypadek w tym regionie w samym marcu.
Kto i za co odpowiada? progi wiekowe
Zgodnie z ustawą o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich z 2022 roku, odpowiedzialność zależy od wieku sprawcy:
- Od 10. roku życia: sąd może wszcząć postępowanie w sprawach o demoralizację (np. wagary, używki, ucieczki z domu).
- Od 13. do 17. roku życia: nieletni odpowiadają za czyny karalne (przestępstwa i wykroczenia).
- Od 17. do 21. roku życia: osoby te traktowane są jako młodociani i mogą zostać objęte odpowiedzialnością karną, chociaż w szczególnych okolicznościach sąd może wziąć pod uwagę ich młodszy wiek.
Wyjątek: kiedy 15-latek odpowiada jak dorosły?
Istnieje katalog 10 najcięższych przestępstw, za które osoba, która ukończyła 15 lat, może stanąć przed sądem karnym i trafić do zwykłego więzienia. Dzieje się tak, gdy stopień demoralizacji jest bardzo wysoki, a dotychczasowe środki wychowawcze zawiodły. Są to m.in.:
- zamach na życie Prezydenta RP
- zabójstwo,
- umyślne spowodowanie katastrofy w komunikacji,
- zgwałcenie zbiorowe lub kazirodcze,
- wzięcie zakładników,
- rozbój,
- umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
- umyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego,
- katastrofa w ruchu lądowym,
- porwanie samolotu lub statku.
Wachlarz kar: od upomnienia po „poprawczak”
Sąd rodzinny dysponuje szerokim katalogiem środków, które mają nakierować młodego człowieka na właściwą drogę:
1. upomnienie,
2. zobowiązanie do określonego postępowania,
3. nadzór odpowiedzialny rodziców albo opiekuna nieletniego,
4. nadzór organizacji społecznej, w tym pozarządowej, której celem statutowym jest praca z nieletnimi o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym,
5. nadzór kuratora sądowego;
6. skierowanie do ośrodka kuratorskiego, a także do organizacji społecznej, w tym pozarządowej, lub instytucji zajmujących się pracą z nieletnimi o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym,
7. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju,
8. przepadek przedmiotów pochodzących z czynu zabronionego lub tych, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia czynu zabronionego,
9. umieszczenie w rodzinie zastępczej zawodowej specjalistycznej,
10. umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym,
11. umieszczenie w okręgowym ośrodku wychowawczym.
Prawa nieletniego w sądzie
Mimo że postępowanie ma charakter wychowawczy, nieletni posiada pełne prawo do obrony. Może korzystać z pomocy adwokata (również z urzędu), składać wyjaśnienia lub odmówić odpowiedzi na pytania. W procesie zawsze uczestniczą rodzice lub opiekunowie oraz prokurator.
Pamiętajmy: ustawa o nieletnich ma dać szansę na zmianę zachowania, zanim błędy młodości zrujnują dorosłe życie. Jednak przykład z Wodzisławia Śląskiego pokazuje, że gdy młody człowiek drastycznie łamie zasady, państwo nie waha się użyć środków przymusu.
źródło: opracowanie własne na podstawie materiałów KPP Lubliniec
